Kilka kilometrów na południe od Janowa Lubelskiego rozciąga się rezerwat Szklarnia – fragment dawnej Puszczy Solskiej chroniony od 1989 roku. Ścieżka przyrodnicza prowadząca przez ten teren to ponad trzy i pół kilometra spaceru wśród starodrzewi jodłowych, mokradeł i śródleśnych łąk. Miejsce na weekend dla rodzin z dziećmi, ale też dla tych, którzy chcą zobaczyć, jak wyglądały lasy Lubelszczyzny zanim gospodarka leśna nadała im obecny kształt.
Rezerwat obejmuje niemal 280 hektarów. To niemało, ale w kontekście całych Lasów Janowskich – zachodniego skrawka Puszczy Solskiej liczącej ponad 120 tysięcy hektarów – to tylko niewielki wycinek.
- naturalne bory jodłowe
- edukacyjne tablice informacyjne
- malownicze wrzosowiska
- rzadkie rośliny chronione
- różnorodność ekosystemów
Bory jodłowe i historia ochrony przyrody
Rezerwat Szklarnia powstał z konkretnego powodu: miał chronić bory jodłowe naturalnego pochodzenia. W końcu lat 80. XX wieku, gdy go tworzono, takich miejsc było już niewiele. Jodła pospolita, choć kiedyś powszechna w polskich lasach, ustępowała miejsca sosnom i świerkom – gatunkom łatwiejszym w hodowli i bardziej opłacalnym gospodarczo.
Tutaj zachowały się fragmenty, gdzie jodła tworzy lite drzewostany. Miejscami dochodzi do tego sosna, świerk, brzoza i olcha. Teren jest zróżnicowany – nie tylko pod względem drzewostanu, ale też wilgotności. Południowa część rezerwatu to tereny podmokłe z licznymi ciekami, lasami łęgowymi i olsami.
Enklawy śródleśne – czyli polany i łąki wśród lasu – dodają temu miejscu charakteru. W końcowej części ścieżki można trafić na rozległe wrzosowiska, które późnym latem zamieniają się w fioletowy dywan.
Rezerwat Szklarnia chroni fragment ekosystemu, który kiedyś dominował w tej części Polski. Jodłowe bory naturalne to dziś rzadkość – większość lasów w Polsce ma charakter gospodarczy i została zasadzona przez człowieka.
Co można zobaczyć na trasie ścieżki
Ścieżka zaczyna się przy drodze z Janowa Lubelskiego w kierunku Momotów, około trzech kilometrów od centrum miasta. Trasę wyznaczają biało-zielone znaki namalowane na drzewach, więc zgubienie się jest trudne. Na całej długości ustawiono 18 tablic edukacyjnych i 2 informacyjne – tłumaczą one, co akurat rośnie wokół, jakie zwierzęta tu żyją i jak funkcjonuje leśny ekosystem.
Tematy tablic to między innymi: jodła pospolita, mrówka rudnica, widłaki, olsza, sosna wejmutka czy piętrowa struktura lasu. Nie trzeba być biologiem, żeby to wszystko zrozumieć – opisy są przystępne i ilustrowane.
Pod nogami i wokół ścieżki można zauważyć rośliny objęte ochroną gatunkową. Wiosną kwitnie czosnek niedźwiedzi – charakterystyczny zapach unosi się wtedy nad lasem. Rośnie tu też wawrzynek wilczełyko, kopytnik pospolity i widłak jałowcowaty, który tworzy łanowe skupiska przypominające miękki zielony dywan.
Mrowiska mrówki rudnicy to kolejny punkt obserwacji. Niektóre z nich mają pokaźne rozmiary i są zamieszkiwane od dziesiątek lat.
Dla kogo ta ścieżka i ile czasu przeznaczyć
Długość trasy to 3,5 kilometra, ale nie należy traktować tego jak szybkiego marszu. Czas przejścia szacuje się na około dwie godziny – wliczając w to powrót drogą asfaltową do punktu startowego. Jeśli ktoś chce czytać tablice, obserwować przyrodę i robić zdjęcia, może to potrwać dłużej.
Ścieżka jest łatwa technicznie. Nie ma stromych podejść ani wymagających fragmentów. Sprawdzi się dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym – młodsze pociechy mogą się nudzić, bo to jednak spacer, a nie plac zabaw. Dla seniorów też bez problemu, o ile nie ma przeciwwskazań do kilkukilometrowego marszu.
Miłośnicy przyrody znajdą tu materiał do obserwacji. Ornitolodzy mogą wypatrywać leśnych ptaków, a botanicy – szukać chronionych gatunków roślin. Fotografowie krajobrazu mają szansę na ciekawe kadry, zwłaszcza wczesnym rankiem, gdy światło przebija się przez korony drzew.
Dzięki bliskości Janowa Lubelskiego ścieżka jest chętnie wykorzystywana przez lokalne szkoły do zajęć terenowych. Nadleśnictwo Janów Lubelski prowadzi tu regularne lekcje przyrodnicze.
Praktyczne informacje – dojazd i dostępność
Początek ścieżki znajduje się przy drodze prowadzącej z Janowa Lubelskiego w kierunku Momotów. Z centrum miasta to około 3 kilometry. Można dojechać samochodem – jest parking przy początku trasy. Dla rowerzystów to dobry punkt na trasie leśnej ścieżki rowerowej, która łączy Janów Lubelski ze Szklarnią (około 19 km w jedną stronę).
Wstęp na ścieżkę jest bezpłatny. Nie ma godzin otwarcia – można przyjść o dowolnej porze, choć oczywiście w dzień jest bezpieczniej i więcej widać. Przed wejściem na ścieżkę znajduje się zadaszenie turystyczne, gdzie można schronić się przed deszczem lub odpocząć.
Warto pamiętać, że to rezerwat przyrody. Obowiązują tu zasady: nie zbaczamy ze szlaku, nie zrywamy roślin, nie płoszymy zwierząt. Śmieci zabieramy ze sobą.
Uwagi dotyczące stanu szlaku
W przeszłości zdarzały się zamknięcia fragmentów ścieżki z powodu remontu infrastruktury – głównie kładek nad mokradłami. Przed wizytą warto sprawdzić na stronie Nadleśnictwa Janów Lubelski, czy cała trasa jest dostępna. Jeśli północna część byłaby zamknięta, można rozpocząć wędrówkę od strony Momotów Dolnych i przejść dostępny fragment południowy.
Teren bywa podmokły, zwłaszcza po deszczach. Odpowiednie obuwie – najlepiej trekkingowe buty z dobrym bieżnikiem – to podstawa. Latem warto zabrać repelent na komary, bo w wilgotnych partiach lasu potrafią dokuczać.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy
Janów Lubelski i okolice to nie tylko rezerwat Szklarnia. W samym mieście działa skansen kolejki wąskotorowej – wstęp bezpłatny, znajduje się przy siedzibie Nadleśnictwa. Niedaleko jest też rezerwat Imielty Ług z torfowiskami i ścieżką przyrodniczą, a także Porytowe Wzgórze – miejsce największej bitwy partyzanckiej na ziemiach polskich w 1944 roku.
W miejscowości Szklarnia można trafić na kilka lokalnych atrakcji, w tym grób sanitariuszki z okresu II wojny światowej Barbary Mączyńskiej. Lasy Janowskie mają też swoją ostoje konia biłgorajskiego – jedyną w Polsce hodowlę tego endemicznego typu.
Wstęp: bezpłatny
Czas zwiedzania: około 2 godziny (z powrotem)
Długość trasy: 3,5 km
Dojazd: 3 km na południe od Janowa Lubelskiego, droga w kierunku Momotów
Parking: dostępny przy początku ścieżki
Dostępność: cały rok, bez ograniczeń godzinowych
Kontakt: Nadleśnictwo Janów Lubelski